۷ اشتباه مرگبار در خرید و نگهداری تجهیزات آزمایشگاهی

تجهیزات آزمایشگاهی، از مهم‌ترین دارایی‌های هر آزمایشگاه، مرکز تحقیقاتی، بیمارستان یا کارخانه صنعتی محسوب می‌شوند. دقت و صحت نتایج آزمایش‌ها، ایمنی کارکنان و اعتبار گزارش‌ها، همگی به عملکرد صحیح این دستگاه‌ها وابسته است. اما تجربه نشان داده که بسیاری از خرابی‌ها و هزینه‌های سنگین تعمیر، ناشی از اشتباهات رایج در خرید، کاربری و نگهداری تجهیزات آزمایشگاهی هستند، نه کیفیت دستگاه‌ها.

با افزایش قیمت تجهیزات آزمایشگاهی و حساسیت روزافزون استانداردهای کنترل کیفیت، آگاهی از اشتباهات رایج می‌تواند نقش مهمی در صرفه‌جویی مالی و افزایش طول عمر دستگاه‌ها داشته باشد. در این مقاله، ۷ اشتباه مرگبار که می‌تواند آزمایشگاه شما را با مشکلات جدی مواجه کند، بررسی شده و راهکارهای عملی برای پیشگیری ارائه می‌شود.

اشتباه اول – خرید تجهیزات بدون نیازسنجی دقیق

یکی از رایج‌ترین اشتباهات در آزمایشگاه‌ها، خرید تجهیزات آزمایشگاهی بدون ارزیابی نیازهای واقعی است. بسیاری از مدیران تحت تأثیر تبلیغات، قیمت یا پیشنهاد فروشنده، دستگاهی را انتخاب می‌کنند که یا بیش از حد پیشرفته است یا توانایی پاسخگویی به نیاز آزمایشگاه را ندارد.

عدم نیازسنجی صحیح باعث می‌شود دستگاه در شرایطی خارج از طراحی اصلی خود استفاده شود و این موضوع به‌مرور زمان منجر به استهلاک قطعات، کاهش دقت و افزایش خرابی خواهد شد. انتخاب صحیح تجهیزات آزمایشگاهی باید بر اساس نوع آزمون‌ها، حجم نمونه، دقت مورد نیاز و استانداردهای کاری آزمایشگاه انجام شود.

مثال‌ کاربردی

خرید دستگاه آنالیز پیچیده برای آزمایشگاهی که فقط نیاز به تست‌های پایه دارد.

انتخاب تجهیزات با ظرفیت پایین برای حجم نمونه بالا

تاثیر بر عمر و دقت دستگاه

استفاده از دستگاه نامتناسب باعث فشار اضافی به قطعات، کاهش دقت و خرابی زودهنگام می‌شود. بهترین راهکار، انجام نیازسنجی دقیق قبل از خرید و مشورت با متخصصان تجهیزات آزمایشگاهی است.

اشتباه دوم – بی‌توجهی به آموزش صحیح کار با تجهیزات

حتی باکیفیت‌ترین و گران‌ترین تجهیزات آزمایشگاهی نیز در صورت استفاده نادرست، به‌سرعت دچار مشکل می‌شوند. یکی از دلایل اصلی خرابی زودهنگام دستگاه‌ها، عدم آموزش صحیح اپراتورها است.
کاربری نادرست می‌تواند شامل تنظیمات اشتباه، بارگذاری بیش از حد نمونه، یا استفاده از برنامه‌های نامناسب باشد که همگی مستقیماً بر عملکرد دستگاه تأثیر منفی می‌گذارند.

آموزش نحوه کار با تجهیزات آزمایشگاهی باید بخشی جدایی‌ناپذیر از فرآیند خرید باشد و شامل آشنایی با دستورالعمل‌ها، SOP و محدودیت‌های فنی هر دستگاه شود.

اشتباهات رایج اپراتورها

استفاده از برنامه‌های نادرست دستگاه

بارگذاری بیش از حد نمونه‌ها

عدم رعایت دستورالعمل‌های تولیدکننده

راهکارهای آموزشی مؤثر

آموزش کار با تجهیزات آزمایشگاهی باید شامل مطالعه دفترچه فنی، اجرای SOP و آموزش حضوری توسط نماینده یا تکنسین متخصص باشد. این کار باعث افزایش دقت نتایج و کاهش استهلاک دستگاه می‌شود.

اشتباه سوم – استفاده در شرایط محیطی نامناسب

بسیاری از تجهیزات نسبت به دما، رطوبت، گرد و غبار و نوسان برق حساس هستند. استفاده از دستگاه در محیط نامناسب باعث خرابی بردهای الکترونیکی، سنسورها و قطعات مکانیکی می‌شود.

عدم توجه به شرایط استاندارد محیطی، به‌ویژه در آزمایشگاه‌های شلوغ یا صنعتی، یکی از دلایل اصلی کاهش عمر تجهیزات آزمایشگاهی است. استفاده از تهویه مناسب، استابلایزر و رعایت دستورالعمل‌های محیطی سازنده، نقش مهمی در نگهداری صحیح دستگاه‌ها دارد.

تاثیر دما، رطوبت و نوسان برق

افزایش دما → کاهش دقت حسگرها

رطوبت بالا → خوردگی قطعات

نوسان برق → آسیب به مدارهای الکترونیکی

روش‌های محافظت

نصب تهویه مناسب و کنترل دما

استفاده از استابلایزر و UPS

رعایت فاصله استاندارد از دیوار و منابع حرارتی

اشتباه چهارم – نادیده گرفتن کالیبراسیون دوره‌ای

کالیبراسیون تجهیزات آزمایشگاهی بخش حیاتی برای حفظ دقت و صحت نتایج است. بسیاری از آزمایشگاه‌ها تنها در زمان ممیزی به کالیبراسیون فکر می‌کنند، اما این کار باید به‌صورت دوره‌ای انجام شود.

عدم کالیبراسیون به‌موقع می‌تواند باعث خطای نتایج، رد شدن آزمون‌ها و حتی از دست رفتن اعتبار آزمایشگاه شود. هر دستگاه باید مطابق استانداردهای تعیین‌شده و دستورالعمل شرکت سازنده کالیبره شود و سوابق آن به‌طور کامل ثبت گردد.

اهمیت کالیبراسیون

کالیبراسیون به معنی تنظیم و بررسی دقت دستگاه‌ها مطابق استاندارد است. عدم انجام کالیبراسیون منظم باعث خطای نتایج، رد شدن آزمون‌ها و از بین رفتن اعتبار آزمایشگاه می‌شود.

برنامه کالیبراسیون استاندارد

پیروی از دستورالعمل سازنده

ثبت کامل سوابق کالیبراسیون

استفاده از خدمات شرکت‌های معتبر کالیبراسیون

اشتباه پنجم – تعمیر تجهیزات توسط افراد غیرمتخصص

تعمیر تجهیزات آزمایشگاهی توسط افراد غیرمتخصص یکی از پرهزینه‌ترین اشتباهات است.

در زمان بروز خرابی، برخی آزمایشگاه‌ها برای کاهش هزینه، تعمیر تجهیزات آزمایشگاهی را به افراد غیرمتخصص می‌سپارند. این تصمیم، در بسیاری از موارد منجر به آسیب‌های جدی‌تر و حتی از کار افتادن کامل دستگاه می‌شود.

تعمیر غیر اصولی می‌تواند تنظیمات کالیبراسیون را بر هم بزند، قطعات حساس را تخریب کند و گارانتی دستگاه را از بین ببرد. تعمیر تجهیزات آزمایشگاهی باید فقط توسط تکنسین‌های مجرب و با استفاده از قطعات استاندارد انجام شود.

پیامدهای تعمیر غیر اصولی

از بین رفتن کالیبراسیون

آسیب به قطعات اصلی

باطل شدن گارانتی

اهمیت تکنسین‌های حرفه‌ای

تعمیر و نگهداری باید فقط توسط تکنسین‌های آموزش‌دیده و با استفاده از قطعات استاندارد انجام شود. این کار باعث کاهش خرابی و افزایش طول عمر دستگاه‌ها می‌شود.

اشتباه ششم – استفاده از مواد مصرفی و قطعات غیراستاندارد

استفاده از مواد مصرفی آزمایشگاهی غیر اصل یا قطعات غیراستاندارد، به ظاهر اقتصادی، در عمل باعث آسیب به دستگاه و کاهش دقت نتایج می‌شود.

مواد مصرفی بی‌کیفیت و قطعات غیراصل، یکی از عوامل پنهان در کاهش دقت و عمر تجهیزات آزمایشگاهی هستند. این مواد ممکن است در کوتاه‌مدت هزینه کمتری داشته باشند، اما در بلندمدت باعث افزایش خرابی، کاهش کیفیت نتایج و هزینه‌های اضافی خواهند شد.

تاثیر مواد مصرفی بر عملکرد دستگاه

مواد نامرغوب باعث گرفتگی، خوردگی یا فشار اضافی به قطعات حساس می‌شوند.

نکات خرید مواد و قطعات استاندارد

تهیه از فروشگاه‌ها و تأمین‌کنندگان معتبر

بررسی استانداردهای تولید و گواهی کیفیت

استفاده از قطعات یدکی سازگار با دستگاه

اشتباه هفتم – نداشتن برنامه منظم نگهداری و ثبت سوابق

نبود برنامه سرویس و نگهداری دوره‌ای باعث می‌شود مشکلات کوچک به خرابی‌های جدی تبدیل شوند. 

عدم برنامه‌ریزی برای سرویس و نگهداری دوره‌ای، باعث می‌شود مشکلات کوچک به خرابی‌های بزرگ تبدیل شوند. نگهداری پیشگیرانه شامل بررسی منظم، سرویس قطعات مصرفی و ثبت سوابق عملکرد دستگاه است.

ثبت تاریخ تعمیر، کالیبراسیون و سرویس، به مدیران آزمایشگاه کمک می‌کند تا تصمیم‌های دقیق‌تری برای تعمیر یا تعویض تجهیزات آزمایشگاهی بگیرند.

سرویس پیشگیرانه (Preventive Maintenance)

بررسی دوره‌ای قطعات مصرفی

سرویس پیش از خرابی

کالیبراسیون منظم

ثبت و مستندسازی سوابق

ثبت کامل تاریخ تعمیرات، تعویض قطعات و کالیبراسیون به تصمیم‌گیری بهتر مدیران کمک می‌کند و جلوی خرابی‌های ناگهانی را می‌گیرد.

چک‌ لیست کاربردی

با شناخت اشتباهات رایج در خرید، کاربری، تعمیر و کالیبراسیون تجهیزات آزمایشگاهی می‌توان از بسیاری از هزینه‌های پنهان جلوگیری کرد. انتخاب آگاهانه، آموزش صحیح و استفاده از خدمات تخصصی، کلید حفظ کیفیت و عملکرد تجهیزات آزمایشگاهی است.

با پیشگیری از ۷ اشتباه فوق می‌توان هم دقت نتایج را افزایش داد و هم هزینه‌های تعمیر و جایگزینی دستگاه‌ها را کاهش داد.
چک‌ لیست عملی:

- نیازسنجی قبل از خرید

- آموزش کامل اپراتورها

- رعایت شرایط محیطی استاندارد

- کالیبراسیون دوره‌ای

- تعمیر توسط تکنسین متخصص

- استفاده از مواد و قطعات استاندارد

- ثبت کامل سوابق نگهداری و سرویس

- برای خرید تجهیزات آزمایشگاهی استاندارد، کالیبراسیون و خدمات تعمیر تخصصی، می‌توانید به صفحه محصولات و خدمات سایت مبنا مد مراجعه کنید.

هر چند وقت یک‌بار باید تجهیزات آزمایشگاهی کالیبره شوند؟

- بازه کالیبراسیون به نوع دستگاه و میزان استفاده بستگی دارد و معمولاً سالانه یا شش‌ماهه انجام می‌شود.

آیا استفاده نادرست از دستگاه گارانتی را باطل می‌کند؟

- بله، استفاده خارج از دستورالعمل یا تعمیر توسط افراد غیرمجاز می‌تواند گارانتی را لغو کند.

مهم‌ترین نکته در خرید تجهیزات آزمایشگاهی چیست؟

- نیازسنجی دقیق و تطابق دستگاه با کاربرد آزمایشگاه، کلید خرید موفق است.

مواد مصرفی غیراستاندارد چه ضرری دارند؟

- این مواد باعث گرفتگی، خوردگی یا فشار اضافی به قطعات حساس دستگاه می‌شوند و عملکرد آن را مختل می‌کنند.

چرا نگهداری پیشگیرانه اهمیت دارد؟

- سرویس منظم از خرابی ناگهانی جلوگیری می‌کند، عمر تجهیزات را افزایش می‌دهد و هزینه‌های تعمیر را کاهش می‌دهد.